“Soi cầu lô tam giác miền Bắc” – Ba góc làng, ba số lô
Làng Đầu Đình (huyện Xa Xôi, tỉnh Cầu Mơ) có ba cái tam giác thiêng: tam giác nón lá của các bà, tam giác khăn mỏ quạ của các cụ, và tam giác ruộng cấy ở đầu làng. Từ hồi có trang “Soi cầu lô tam giác miền Bắc”, dân làng biết thêm cái tam giác thứ tư: ba con số xếp thành hình ba góc, đánh là dính như keo con nhộng.
Tam giác ở đây chẳng phải hình học cao siêu. Cao thủ làng gồm cụ Cả Giáp, bà Hai Lúa và thằng Sửu Chẳng Nghĩ, ngồi bệt dưới gốc thị. Họ bảo: “Muốn soi cầu tam giác phải có ba góc. Góc thứ nhất là góc ruộng – ra thửa ruộng hình tam giác cạnh bờ tre, đếm số bọ hung trên ba luống. Góc thứ hai là góc nón – úp cái nón lá xuống, đổ ba hạt thóc, hạt nào lăn ra ngoài lấy số tuổi con trâu. Góc thứ ba là góc đình – ba cột đình, soi vết mối ăn, lấy số ngày âm.” Ba số ghép lại gọi là “lô tam giác đều”.
Hài hước nhất là mục “Tam giác lộn”. Có hôm ba góc cho ra ba số, dân làng đánh cả ba, tối đến chẳng về số nào – gọi là “tam giác nhọn, mất hút”. Hôm khác, cụ Cả bảo: “Tam giác vuông hôm nay, lấy cạnh góc vuông là 3 và 4, cạnh huyền là 5, đánh 34, 45, 35.” Cả xóm đánh dồn, chiều lô về hai nháy 34. Từ đó ra đời “Định lý Cả Giáp”, sách giáo khoa chẳng có.